Đẩy lùi luận điệu xuyên tạc trên môi trường số thông qua văn hóa đọc

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và sự bùng nổ của thông tin đa chiều trên không gian mạng, việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan chuyên trách mà đã trở thành trách nhiệm trực tiếp của mỗi nhà trường. Nhận thức rõ điều đó, Trường THCS Tân Thuận đã lựa chọn hướng đi phù hợp: lấy việc xây dựng thói quen đọc, phát triển năng lực tự học và tư duy phản biện của học sinh làm trọng tâm, đồng thời tận dụng hiệu quả các công cụ số để nâng cao chất lượng tiếp cận tri thức.

Văn hóa đọc không chỉ là thói quen đọc sách mà còn là quá trình tiếp nhận, xử lý và chuyển hóa tri thức thành năng lực cá nhân. Một học sinh có văn hóa đọc tốt không chỉ đọc nhiều mà quan trọng hơn là biết đọc có chọn lọc, biết suy nghĩ, đối chiếu và đánh giá thông tin. Chính quá trình đó giúp hình thành tư duy phản biện -yếu tố cốt lõi để nhận diện và bác bỏ các luận điệu sai trái.

Trong thời đại số, văn hóa đọc đã có sự chuyển biến mạnh mẽ. Nếu trước đây việc đọc chủ yếu diễn ra qua sách in thì nay đã được mở rộng sang sách điện tử, thư viện số, các nền tảng học tập trực tuyến. Điều này không chỉ làm thay đổi hình thức đọc mà còn tạo điều kiện để cá nhân hóa quá trình tiếp cận tri thức, tăng tính tương tác và hấp dẫn. Đặc biệt, khi được định hướng đúng, công nghệ số không làm suy giảm văn hóa đọc mà ngược lại còn trở thành công cụ hữu hiệu để lan tỏa tri thức và hình thành thói quen đọc hiện đại.

Tuy nhiên, thực tế tại Trường THCS Tân Thuận cho thấy văn hóa đọc của học sinh vẫn còn những hạn chế nhất định. Thói quen đọc chưa bền vững, tỷ lệ tham gia các hoạt động đọc còn chưa cao, nhiều học sinh vẫn bị cuốn vào các nội dung giải trí nhanh trên mạng xã hội, chưa biết chọn lọc nội dung chính thống. Nguyên nhân sâu xa không chỉ nằm ở việc thiếu thời gian hay tài liệu mà còn do chưa hình thành được động lực đọc và phương pháp đọc hiệu quả, đồng thời chưa khai thác tốt lợi thế của công nghệ số trong việc hỗ trợ hoạt động đọc. Hệ quả là năng lực tư duy phản biện của một bộ phận học sinh còn hạn chế, các em có xu hướng tiếp nhận thông tin theo cảm tính. Đây chính là “khoảng trống nhận thức” mà các thông tin sai trái có thể lợi dụng để xâm nhập.

Xuất phát từ thực tiễn đó, Trường THCS Tân Thuận đã triển khai một hệ thống giải pháp mang tính đồng bộ và có chiều sâu. Trước hết là nâng cao nhận thức cho học sinh về vai trò của văn hóa đọc thông qua các hoạt động tuyên truyền, sinh hoạt chuyên đề và trải nghiệm thực tế. Việc này không chỉ dừng ở việc khuyến khích đọc sách mà còn giúp học sinh hiểu rõ mối liên hệ giữa đọc sách với việc hình thành tư duy và bảo vệ bản thân trước thông tin xấu.

Song song với đó, nhà trường chú trọng lồng ghép văn hóa đọc vào quá trình dạy học. Giáo viên không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn hướng dẫn học sinh phương pháp đọc hiệu quả, cách phân tích, so sánh và đánh giá thông tin từ nhiều nguồn khác nhau. Đây chính là bước chuyển từ “đọc để biết” sang “đọc để hiểu và phản biện”.

Tuyên truyền văn hóa đọc qua công nghệ số của giáo viên trưường THCS Tân Thuận trong tiết hoạt động trải nghiệm theo từng chủ đề đọc.

Một điểm nhấn quan trọng là việc ứng dụng công nghệ số trong phát triển văn hóa đọc. Thư viện số được xây dựng giúp học sinh có thể tiếp cận tài liệu mọi lúc, mọi nơi. Việc sử dụng mã QR trong bài giảng, các nền tảng đọc sách trực tuyến hay các công cụ hỗ trợ học tập tại Trường THCS Tân Thuận đã góp phần làm cho hoạt động đọc trở nên linh hoạt, thuận tiện và phù hợp với thói quen của học sinh hiện nay.

Sử dụng mã QR trong học tập tìm tài liệu đọc theo hướng dẫn của giáo viên.

Đặc biệt, các hoạt động ngoại khóa và cuộc thi sáng tạo như “Tóm tắt sách bằng video ngắn” tại trường THCS Tân Thuận đã tạo ra sự kết nối giữa văn hóa đọc và môi trường số. Thay vì bị cuốn theo những nội dung tiêu cực trên mạng xã hội, học sinh được định hướng sử dụng chính các nền tảng đó để lan tỏa tri thức và giá trị tích cực. Đây là một cách tiếp cận mới – biến không gian mạng từ “thách thức” thành “công cụ giáo dục”.

Với tinh thần “Đoàn kết – sáng tạo – quyết tâm”, tập thể sư phạm nhà trường đã không ngừng đổi mới phương pháp giảng dạy, tích hợp văn hóa đọc vào các hoạt động học tập và trải nghiệm, qua đó giúp học sinh không chỉ tiếp nhận tri thức mà còn biết phân tích, đánh giá và sàng lọc thông tin. Chính quá trình này đã góp phần quan trọng trong việc hình thành bản lĩnh, củng cố niềm tin và từng bước hiện thực hóa mục tiêu bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng ngay từ trong môi trường học đường.

       Học sinh giới thiệu sách trong hoạt động ngoại khóa.

Những giải pháp trên đã mang lại những chuyển biến rõ rệt. Học sinh không chỉ đọc nhiều hơn mà còn đọc có mục đích, có chiều sâu. Quan trọng hơn, các em đã từng bước hình thành tư duy phân tích, biết đặt câu hỏi, biết kiểm chứng thông tin trước khi tiếp nhận. Từ đó, khả năng “miễn dịch” trước thông tin sai lệch được nâng cao, góp phần hạn chế sự tác động của các luận điệu xuyên tạc.

Lan tỏa văn hóa đọc của học sinh trường THCS Tân Thuận năm 2024 với 3 giải  cấp tỉnh của học sinh – một giải nhì, một giải ba và một giải khuyến khuyến.

Lan tỏa văn hóa đọc của học sinh trường THCS Tân Thuận năm 2024 với  giải Quốc gia của học sinh..

Có thể khẳng định rằng, phát triển văn hóa đọc trong môi trường số không chỉ là nhiệm vụ nâng cao chất lượng giáo dục mà còn là một giải pháp chiến lược trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Khi học sinh có tri thức, có tư duy độc lập và có bản lĩnh, các em sẽ không dễ bị lôi kéo, tác động bởi những thông tin sai trái, từ đó trở thành những “công dân số” có trách nhiệm.

Trong thời gian tới, Trường THCS Tân Thuận sẽ tiếp tục đẩy mạnh việc phát triển văn hóa đọc gắn với chuyển đổi số, hướng tới xây dựng một môi trường học đường hiện đại, nhân văn và giàu tri thức. Đồng thời, đưa nhiệm vụ ứng dụng chuyển đổi số trong văn hóa đọc đối với tập thể sư phạm nhà trường và học sinh là nhiệm vụ thực hiện nghiêm túc, trách nhiệm của bản thân để chủ động bảo vệ bản thân và tuyên truyền đến mọi người xung quanh trước thông tin xấu độc. Bởi lẽ, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không phải là nhiệm vụ xa vời, mà bắt đầu từ những hành động rất cụ thể: đọc một cuốn sách có giá trị, kiểm chứng một thông tin trước khi chia sẻ, nói không với những nội dung sai lệch. Khi mỗi cán bộ giáo viên, học sinh trở thành một “người đọc có tư duy” thì đó chính là nền tảng vững chắc để xây dựng một môi trường số lành mạnh, góp phần bảo vệ niềm tin và giá trị cốt lõi của xã hội.